Donald Trump is een fenomeen, daar is iedereen het over eens. Hij weet als geen ander de media te bespelen en in z’n greep te houden. You love him or hate him, een tussenweg is niet mogelijk. Dat heeft natuurlijk alles te maken met zijn controversiële optreden en het gegeven dat zijn handelen direct invloed heeft op de politiek-economische situatie in de rest van de wereld. Trump is een factor van belang, of je het nu leuk vindt of niet.  

Nu hebben Nederlanders al snel de neiging om anderen de maat te nemen. Met onze koopmansmentaliteit hebben we door de eeuwen heen genoeg van de wereld gezien en voldoende rijkdom vergaard om te vinden dat we overal over mee kunnen praten. Als meest concurrerende economie van Europa hebben we natuurlijk ook enig recht van spreken, maar soms hebben we naar mijn smaak iets te veel de neiging om de wereld vanuit onze bevoorrechte positie bevoogdend toe te spreken.

Trump als wereldleider

Het wekt dus geen verbazing dat Nederlanders ook sterke opvattingen hebben over Donald Trump; over het algemeen zijn we niet al te positief over de Amerikaanse president. Sommigen boycotten de VS zelfs door er niet op vakantie te gaan zolang Trump er aan de macht is. Nu heeft iedereen recht op z’n mening en ben ook ik niet onverdeeld positief over Trumps populistische en onvoorspelbare beleid als wereldleider. Toch wordt mij iets, naarmate ik langer in de VS woon, steeds duidelijker: Nederlanders begrijpen Amerikanen niet.

Dat zit zo: je kunt de Amerikaanse politiek alleen begrijpen vanuit de Amerikaanse logica. Als je er met een Nederlandse bril naar kijkt, zul je nooit echt snappen wat er zich hier afspeelt. Zelfs voor Nederlanders die er wonen, zoals ik, is het niet eenvoudig het Amerikaanse gedachtegoed te doorgronden, simpelweg omdat wij als Nederlanders met onze eigen specifieke cultuur en geschiedenis, die logica niet delen. 

Johan Cruyff

Je moet er moeite voor doen om Amerikanen en dus ook de Amerikaanse politiek te begrijpen. Het is dan ook zinvol om je van een aantal fundamentele verschillen met Nederland bewust te zijn.

Zoals onze huisfilosoof Johan Cruyff ooit zo mooi zei: ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’. Vandaar dat ik graag een paar zaken belicht, die van belang zijn om de ontwikkelingen in de VS iets beter te kunnen beoordelen, of wellicht minder snel te veroordelen.

Hier volgt geen alomvattende geschiedenis van de Amerikaanse samenleving, maar wel een aantal observaties.

Diepgeworteld wantrouwen

Voor Nederlanders is het moeilijk te begrijpen hoezeer Amerikanen de overheid wantrouwen. Waar Nederlanders al snel vinden dat de overheid tekortschiet (denk aan demonstraties voor betere zorg, passender onderwijs of acties van boze boeren), zullen veel Amerikanen nog liever op straat belanden dan dat ze zullen aankloppen bij de staat. In Amerika bestaat er geen hoger goed dan ‘vrijheid’ en de daaruit voortvloeiende zelfredzaamheid van het individu.

De Nederlandse overheid speelt daarentegen nog altijd een essentiële rol bij de inrichting van ons sociale stelsel, dat is ontstaan vanuit de gedachte dat de breedste schouders de grootste lasten moeten dragen. Dit typische Nederlandse solidariteitsbeginsel waar ons veelbesproken poldermodel uit is voortgekomen, bestaat niet in de VS. Daar ben je in principe verantwoordelijk voor je eigen succes en dus ook voor je eigen falen. Waar komt die intense afkeer tegen overheidsingrijpen toch vandaan?

De tekentafel

De Verenigde Staten zijn ontworpen aan de tekentafel, vanuit de staatsrechtelijke ideeën die in de 18e eeuw in zwang waren. In 1787 legden the Founding Fathers de individuele rechten en vrijheden van de burger vast in de eerste tien amendementen van de grondwet, de Bill of Rights.

Deze grondwet was sterk beïnvloed door de geschiedenis van de eerste settlers. Velen van hen waren juist naar Amerika gekomen omdat ze in hun eigen land politiek of religieus werden onderdrukt. Ze wilden in vrijheid kunnen leven en onder geen beding onder het juk van een overheerser terechtkomen.

Dat ging zelfs zover dat al in een tweede grondwetswijziging the right to bear arms, het recht om een wapen te dragen, werd vastgelegd. Dit recht staat mijlenver af van de huidige situatie in Nederland, waar het geweldsmonopolie juist bij de staat ligt. Alleen politie en militairen mogen geweld gebruiken. Voor gewone burgers (zonder vergunning) is wapenbezit strafbaar. In de VS mag je jezelf in de meeste staten met een wapen verdedigen en dat recht zit bij veel Amerikanen als het ware ingebakken in hun DNA.

Tijdschriften bij een tankstation in Indiana

Voor of tegen Trump

De VS kent een tweepartijenstelsel. Democraten en Republikeinen maken er de dienst uit. Europese staten kennen een veel langere politieke geschiedenis en hebben over het algemeen een ander kiesstelsel waar meerdere partijen compromissen met elkaar moeten sluiten, wat meestal uitmondt in coalitieregeringen. 

Het tweepartijenstelsel in de VS brengt automatisch een president aan de macht die in beginsel geen boodschap heeft aan de wensen van de verliezende partij. Dit systeem werkt vaak al polarisatie in de hand, maar heeft onder het presidentschap van de driftig twitterende Trump extreme vormen aangenomen. 

Die polarisatie zie je terug in het Amerikaanse sterk gecommercialiseerde medialandschap, dat een afspiegeling is van het politieke landschap. Je bent óf Republikein óf Democraat, en daarmee voor of tegen Trump. Een Republikeinse televisiezender als FOX staat qua berichtgeving lijnrecht tegenover Democratische zenders als CNN en MSNBC. Voor het aloude journalistieke beginsel hoor en wederhoor moet je verschillende media raadplegen, om vervolgens alsnog in totale verwarring achter te blijven.

De meeste Amerikaanse media hebben met elkaar gemeen dat ze de tegenstander voortdurend bashen. Het is daardoor heel lastig een evenwichtige kijk op de actualiteit te ontwikkelen, want de kijker krijgt meestal een eenzijdig verhaal voorgeschoteld. En via de sociale media worden de tegenstellingen nog eens uitvergroot. Partijen komen zo zelden tot elkaar, omdat iedereen bevestigd wordt in z’n eigen gelijk, via z’n eigen favoriete nieuwszender, krant of sociaal medium. 

Socialisme als scheldwoord 

Hoewel de gemiddelde Amerikaan de overheid ten diepste wantrouwt, lijkt er sinds de verkiezingen van 2016 een nieuwe wind te waaien. Bij een deel van de Democraten groeit het besef dat de rol van de overheid groter moet worden en er een socialer beleid moet worden gevoerd, om de kloof tussen arm en rijk die de laatste jaren steeds groter is geworden, te verkleinen. Populaire presidentskandidaten als Elisabeth Warren en Bernie Sanders zijn voor belastingverhoging en een betere verdeling van kapitaal.

Maar nieuwe wind of niet, socialisme is voor velen een scheldwoord in de VS. De Democratische oud-president Barack Obama heeft zelfs gewaarschuwd voor een al te linkse koers van zijn partij, want daar win je volgens hem de verkiezingen niet mee. Ook Trump speelt in op de angst voor overheidsinmenging en waarschuwt voor wat hij noemt Big Government Socialism. Volgens hem maakt het trouwens niet uit op welke Democratische presidentskandidaat je zou stemmen in 2020, het is tenslotte een (socialistische) pot nat. 

Het begrip solidariteit bestaat dus niet in de VS, hoewel… het bestaat op een andere manier. Hier zijn het vooral filantropen die geld geven aan kunst, snelwegen en sociale instellingen. Ook de kerk zorgt voor een sociaal vangnet. En kijk eens naar de militairen die de Amerikaanse vrijheid met hand en tand verdedigen. In de VS worden veteranen geëerd als helden, in tegenstelling tot in Nederland, waar de krijgsmacht meer als een noodzakelijk kwaad wordt gezien.

Appels en peren

Kortom, Amerika is een land met een compleet andere geschiedenis dan de onze, waar burgers een diepgeworteld wantrouwen tegen de overheid koesteren, waar partijen niet gericht zijn op het sluiten van compromissen, waar bewoners een allesoverheersende hang naar vrijheid hebben, waar het recht op zelfverdediging een vanzelfsprekendheid is, waar het militaire apparaat met respect tegemoet wordt getreden, waar politieke tegenstellingen hun weerklank vinden in subjectieve mediaberichtgeving en waar solidariteit vanuit de samenleving komt en niet van een ‘betuttelende’ overheid. 

Dat is het land waar ik nu woon en waarvan ik soms zou willen dat het meer op Nederland leek. Tegelijkertijd realiseer ik me dat je appels niet met peren kunt vergelijken. En dat ga je dus pas zien als je het doorhebt. 

Sandy Verhoeve

Sandy Verhoeve

Na veertien jaar bij de NOS gewerkt te hebben als eindredacteur internet en tv-redacteur op de buitenlandredactie, werd het tijd om zelf naar het buitenland te vertrekken. Sandy Verhoeve woonde vier jaar in Wenen, Oostenrijk en sinds september 2018 woont ze in Washington DC. Daar werkt ze als freelance multimedia-journalist voor verschillende opdrachtgevers.

11 thoughts on “Nederlanders begrijpen Amerikanen niet, totdat ze het doorhebben

  1. Dit is een uitstekende, korte, uiteenzetting van wat Amerikanen vaak zo liefkozend hun exceptionalism noemen.
    Als je genoeg afstand hebt kunnen nemen van die betweterige eigenschap die ons Nederlanders toch wel een beetje eigen is gaan die Amerikaanse trekjes van optimisme, vrijgevigheid en can-do instelling onder de huid zitten. Dat is een prettig gevoel.
    Hartelijk dank voor jouw heldere uiteenzetting Sandy.
    Jan

    1. Wat leuk om te horen Jan! Precies wat je zegt: optimisme, vrijgevigheid en de Amerikaanse can do-instelling, daar krijg je energie van.

  2. Amerikanen zien bij hun buurland Cuba dat het socialisme een land volledig kan ruïneren. De talloze gevluchte Cubanen in de VS vertellen meer over de dictatuur vam het socialisme dan welke politicus dan ook. Mede daarom maken Amerikanen een duidelijk onderscheid tussen sociaal zijn en socialisme..

    1. Interessante invalshoek. Ik denk wel dat Amerikanen een compleet andere definitie van socialisme hanteren dan wij in Nederland.

  3. Ik heb ook onder mijn vrienden in Nederland, vrienden die Trump geweldig vinden. Misschien komt dat omdat Nederland te maken heeft met problemen zoals de vele asielzoekers en zo? Ik woon er al zolang niet meer dus ik weet niet of het echt zo erg is.

  4. Zenders als CNN en NBC ‘links’ noemen, lijkt mij dat je Amerika niet door hebt. Kijk naar de berichtgeving over de impeachment. CNN, NBC en andere ‘linkse’ media berichten over beide kanten. Een rechtse zender als Fox ‘vergeet’ te melden wat de Democraten aan informatie aandragen, kijkt niet kritisch naar wat trump zegt (meer dan 16.000 leugens of verkeerde informatie en daar komt dagelijks meer bij), verslaat de verhalen van de Republikeinen en verwijt de Democraten alleen maar ‘kinnesinne’ omdat ze de verkiezingen verloren hebben.
    Fox is niet ‘eerlijk en gebalanceerd”, maar presenteert regelrechte propaganda.

    1. Dag Benno, wat betreft FOX ben ik het helemaal met je eens. De Democratisch georiënteerde zenders, die ik overigens nergens links noem, zijn weliswaar een stuk genuanceerder, maar ook vooringenomen als het om Trump gaat. Ze berichten in mijn ogen te veel en te eenzijdig over Trump en Washington en te weinig over de onderliggende problemen in het land.

  5. En wat bedoel je met eenzijdig berichten over trump waarvan je de niet-foxe media van beschuldigt? Bedoel je het afbreken van instellingen als de EPA, de onzinnige ‘belastingverlagingen’? (alleen voordeel als je rijk bent of veel verdient), het terugdraaien van bescherming van vrouwen door het Planned Parenthood moeilijker te maken (vaak het enige medische verzorgingsinstituut waar vrouwen betaalbaar geholpen worden, ook in geval van abortus), het terugdraaien van de openheid in de federale instellingen, het ontslaan van wetenschappers, het geld uitgeven aan de onzinnige nieuwe ‘spaceforce’? Daarover berichten is eenzijdig?

  6. Beste Sandy,
    Ik wilde toch even reageren op je article. Ik ben het volledig eens met Benno, met alle respect voor jouw Sandy, je bent nog geen 2 jaar hier en dus denk ik dat je dit hier toch wel even te simpel brengt.
    Ik soon sinds 2004 hier en heb dus de Busch/Obama era meegemaakt.
    En toen kregen we deze oranje baboon, (sorry ik heb moeite om zijn naam te schrijven of the spreken.)
    Leven en werken hier in de good old USA is inderdaad totaal verschillend dan in Nederland. En je hoeft geen rocket scientist te zijn om de overduidelijke gap tezien tussen rijk en arm tezien. De income inequality is reuze groot, en ik kan vele andere punten opnoemen, maar Benno geeft
    het al goed aan alles wat opgebouwd was in de Obama era wordt versneld afgebroken sinds 2016. Er is meer verdeeldheid dan ooit. De rijken Worden rijker en velen meer Leven onder de so called middle class poverty level. Geloof me als Nederlander hoef ik de Amerikanen niet te begrijpen, de Amerikanen moeten elkaar eens meer begrijpen. En vele Democraten die ik spreek willen ook niet zoveel overheids bemoeienis, maar een beetje meer hulp voor de not so fortunate, er wordt niet voor niets ” white privilege” geroepen hier. Ik woon hier
    in Michigan, dat is dus een so called
    Blauwe State, en toch zie ik hier vele voorbeelden van haat en ongelijkheid, belachelijke uur salarissen, ouderen ver in de 70 nog
    aan het werk. Wat er hier speciaal gebeurd is, is dat er sinds 2016 vele meer rascisten naar boven zijn gekomen. De nieuws stations hier de 3 meest bekeken zijn inderdaad MSNBC, CNN EN FOX. de laatste is veel te rechts, MSNBC neigt meer links, en dan CNN die meer naar de middel is. Maar Sandy je moet begrijpen dat er zo slecht geregeerd wordt in dit land dat je er niet omheen kan draaien dan kritiek te geven en ja dat is meest de tijd negatief. 45 roept dat zelf uit over hem. Dus nogmaals om af te sluiten hier ik denk dat vele Nederlanders de Amerikanen beter begrijpen Dan de Americans themselves.
    Groetjes van Frank

  7. Je behandeling van het tweede amendement is m.i. Nogal oppervlakkig en strookt niet echt met de geschiedenis. Je wilt duidelijk de Amerikaanse obsessie voor vuurwapens hiermee illustreren, maar je geeft een vertekend beeld. Het tweede amendement werd aan de grondwet toegevoegd toen er nog geen staand leger was. Mannen die destijds lid waren van plaatselijke militaire eenheden (Well regulated militias) kregen met het tweede amendement het recht om een vuurwapen – een musket – te bezitten. Dit gold echt niet voor alle Amerikanen. Door toedoen van de NRA, en de vuurwapen fabrikanten, is er geleidelijk aan een cultuur ontstaan waar dit recht op wapenbezit werd geïnterpreteerd als een recht voor alle Amerikanen. Toch bestonden er tot 2008 bepaalde beperkingen op dit recht.
    Het Hooggerechtshof heeft in 2008 in een controversiële uitspraak de sluizen opengegooid, waardoor onbeperkt wapenbezit voor iedereen een feit werd. Het was een beslissing die overigens niet algemeen werd gewaardeerd. John Paul Stevens, voormalig lid van de Hoge Raad schreef er in 2018 een interessante op-ed over in de New York Times: https://www.nytimes.com/2018/03/27/opinion/john-paul-stevens-repeal-second-amendment.html
    Yolanda Gerritsen (voormalig Amerika correspondent KRO/VARA/Parool)

    1. Dank je Yolanda voor je interessante toevoeging. Misschien gaan we binnenkort wat dieper op het thema in. Er valt genoeg over te zeggen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Close
%d bloggers liken dit: