Onze wegen kruisten elkaar al eerder, die van Ayaan Hirsi Ali en mijzelf. Het was in 2003, toen we beiden Kamerlid waren, zij voor de VVD en ik voor het CDA. We waren coalitiepartners en allebei woordvoerder van het dossier integratie. Dat betekende dat we moesten samenwerken op dit thema.

Het was de tijd van de moord op Pim Fortuyn (2002) en Theo van Gogh (2004). Mensen waren boos en bang. Wij waren nieuw en moesten nog wennen aan de mores in de Tweede Kamer. Ik herinner me dat ze me tijdens een debat dat twee dagen duurde, in een column in de krant van ‘apartheid’ betichtte. De volgende ochtend verweet ik haar vanaf het katheder dat ze dit debat in de Kamer moest voeren waar ik een weerwoord kon geven, maar dat ze hier niet verder kwam dan ’gestotter en geschutter.’ Het kon er hard aan toe gaan.

Submission

Ik leerde Ayaan kennen als een onafhankelijk denker, niet bang voor wat anderen van haar vonden. Ze kwam bij de denktank van de PvdA vandaan voordat Neelie Smit Kroes, oud-minister van de VVD haar onder haar vleugels nam. Ze was een dwarsligger. Haar missie: opkomen tegen de onvrijheid binnen de islam, met name voor vrouwen.

Met Theo van Gogh nam ze de film Submission op. In deze film waren vrouwen te zien die vertelden over hoe zij door hun islamitische familie waren mishandeld. Op hun lichaam waren teksten uit de Koran geschreven. Er was enorm veel weerstand tegen de film vanwege het gevaar dat deze zou aanzetten tot geweld, maar Ayaan zette door. Drie maanden later zou Theo van Gogh worden vermoord door de radicale moslim Mohammed Bouyeri. Ayaan werkte door met continue beveiliging om haar heen.

Ayaan Hirsi Ali

Samenwerken met Ayaan ging over het algemeen goed. Ik had veel respect voor haar drijfveren als vrouw die zich had ontworsteld aan de onderdrukking. We waren het vaak ook hartgrondig met elkaar oneens. Dat ging vaker over de vorm dan de inhoud. Ik deelde haar passie voor de strijd voor seksuele vrijheid van islamitische vrouwen, maar haar scherpe veroordeling van alles wat met religie te maken had riep meer weerstand op dan dat het oplossingen bood, vond ik.

Na haar vertrek uit de Kamer in 2006 immigreerde ze naar Amerika. Zelf vertrok ik eind 2017 ook naar Amerika.

Weerzien op twitter

Vandaag kruisten onze wegen zich opnieuw. Zonder dat Ayaan het merkte. Het gebeurde op de sociale media:

My gosh, the nerve! THRILLED and AMAZED that President Trump BANNED “Critical Race Theory” from federal training sessions. Surely CEO’s, Presidents, and Boards of corporations, universities and other institutions can match that courage.

Ayaan verstuurde deze tweet naar aanleiding van het bericht dat het Witte Huis geen geld meer geeft aan cursussen binnen de overheid die gebaseerd zijn op de Critical Race Theory (CRT).  Op Twitter noemt ze de CRT een absolutistische ideologie, die racistisch is tot op het bot, omdat het witte mensen zou bestempelen als racistisch. De aanhangers van deze theorie zouden uit zijn op de ontmanteling en vernietiging van de Verenigde Staten.

Dat is forse taal, passend bij het vocabulaire van president Trump. De toon van de tweets past ook helemaal bij hoe ik Ayaan ken, shockerend en scherp, maar heeft ze een punt?

Wat is the Critical Race Theory?

Ik ging op zoek naar wat die Critical Race Theory nu eigenlijk is. Bij de UCLA School of Public Affairs vond ik deze definitie die er kort gezegd op neerkomt dat het Amerikaanse systeem van zichzelf onderdrukkend is. De manier waarop de macht verdeeld is in Amerika, is gebaseerd op witte privileges en white supremacy, die mensen met een andere huidskleur marginaliseert.

CRT recognizes that racism is engrained in the fabric and system of the American society. The individual racist need not exist to note that institutional racism is pervasive in the dominant culture. This is the analytical lens that CRT uses in examining existing power structures. CRT identifies that these power structures are based on white privilege and white supremacy, which perpetuates the marginalization of people of color.

Wat ik lees is dat de CRT vooral het institutionele racisme wil aanpakken.

Na 2,5 jaar in de VS kan ik die noodzaak alleen maar onderschrijven. Het is pas hier dat ik me er echt van bewust werd hoe een systeem bepaalde groepen onderdrukt en andere bevoorrecht. We hoeven alleen maar te kijken naar welke groepen het hardst getroffen worden door Covid-19. Uit de cijfers blijkt dat vooral de black americans en in mindere mate de hispanics de dodelijke slachtoffers zijn. Zij werken veelal in de laagbetaalde baantjes, wonen in slecht geïsoleerde huizen en hebben veel gezondheidsklachten.

Wat als het een zwarte jongen was?

Vorige week waren er heftige rellen in Kenosha, Wisconsin, naar aanleiding van – weer – een schietpartij van de politie op een zwarte man. De straten werden bevolkt door boze betogers, maar er waren ook bewapende milities die als een soort burgerwacht de veiligheid wilden bewaken van winkels en gebouwen.

Een van die militieleden was een witte jongen van 17 jaar. Hij liep door de straten met een wapen. Politieagenten zouden hem nog een flesje water hebben overhandigd. Het is niet helemaal duidelijk wat er precies aan voorafging. Had de jongen geschoten, was hij door iemand aangevallen? Feit is dat op beelden te zien is dat de jongen wegrent, valt en om zich heen schiet. Een dode en een zwaar gewonde waren het gevolg.

Stel je nu het scenario voor van een zwarte jongen van 17 jaar. Hij loopt bewapend door de straten van Kenosha. Politieagenten zien hem. Zouden ze hem ook een flesje water hebben gegeven? De kans is heel groot dat deze jongen was neergeschoten, al voordat hij überhaupt de betoging in had kunnen lopen, zoals vele, vele beelden van politiegeweld de afgelopen maanden hebben aangetoond.

Dat is wat er mis zit in dit Amerikaanse systeem. Het gaat er niet om dat iedere witte man of vrouw een racist is, maar dat de manier waarop de samenleving is vormgegeven systematisch bepaalde groepen uitsluit.

Op basis van dezelfde wetten zitten er meer zwarte dan witte mensen in de gevangenis. Op basis van dezelfde regels gaat er meer geld naar scholen in rijke wijken dan naar arme wijken. Met hetzelfde aanbod van gezondheidszorg is de drempel voor sommige mensen met een andere huidskleur hoger dan voor witte mensen. De levensverwachting van zwarte Amerikanen is fors lager dan van witte Amerikanen.

En Ayaan?

Ayaan stelt dat er behoefte is aan kritische denkers die binnen het systeem en de bestaande wetten de ongelijkheid zouden moeten aanpakken. Maar hoe dan? Ik denk dat dat vrijwel onmogelijk is als racisme zo diep is verankerd in de identiteit en de werking van dit land. Dan is er misschien wel een beleid met de omvang van een nieuw Marshall Plan nodig.

Dat gaat er de komende maanden niet komen, vrees ik. Zeker niet met Donald Trump aan het roer, die Ayaan zo ruimhartig complimenteerde met zijn besluit. Maar ik vrees dat ook Joe Biden niet het verschil zal maken, gezien zijn gematigde agenda.

Ik vraag me af wat er is gebeurd met Ayaan. Waarom kiest deze ex-politica, die vroeger buiten het systeem dacht en radicale oplossingen niet uit de weg ging, die juist opkwam voor groepen die door een systeem werden onderdrukt, voor deze ‘gematigde’ oplossing? Waarom prijst ze een president die vaak de white supremacists steunt, om maar niet te spreken over zijn opvattingen over vrouwen? Ik kan er slechts naar gissen…

Wat zou ik het haar graag vragen tijdens een debat in de Tweede Kamer. Maar daarvoor zijn we 15 jaar te laat. Stiekem mis ik de oude Ayaan. Er is te veel veranderd…

Mirjam Sterk

Mirjam Sterk

Wonen in Amerika op een historisch moment is smullen voor een politiek dier als Mirjam Sterk. Als moeder van schoolgaande kinderen staat ze met beide benen in de samenleving maar blijft toch ook een beschouwende buitenstaander. Ze blogt, schrijft en vlogt om haar ervaring als expat te duiden.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Close
%d bloggers liken dit: